50+ na rynku pracy
Grupa 50+ to na rynku pracy osoby, które ukończyły 50. rok życia, ale nie osiągnęły jeszcze wieku emerytalnego. W skali kraju, ludzie w tym przedziale wiekowym stanowią wg ostatnich danych GUS około 17 proc. populacji. Sytuacja 50+ na rynku pracy jest szczególna.
Mimo niskiego wskaźnika bezrobocia (w stosunku do ogólnej liczby osób w tym wieku), mamy do czynienia z jednej strony ze zjawiskiem wczesnej dezaktywizacji zawodowej osób w tym przedziale wiekowym, a z drugiej – brakiem ofert pracy, które byłyby dostosowane do ich kwalifikacji. Do tego dochodzą stereotypy i preferowanie młodszych kandydatów przez pracodawców. Specjaliści badający sytuację podkreślają też „strategię bierności” stosowaną przez pokolenie 50+ (wcześniejsze odchodzenie na emeryturę, renty). Głównym jej powodem jest obawa przed utratą zajęcia w sytuacji ostrej konkurencji na rynku pracy. Wybór wcześniejszej emerytury jest – jak pisze Krzysztof Belczyk, specjalista z firmy w raporcie Pokolenie 50+: „zmarnowany potencjał czy szansa dla polskiego rynku pracy?”, „świadomą decyzją popartą niskimi, lecz gwarantowanymi środkami z tytułu zabezpieczenia społecznego”.
Stereotypy
Anna Popielska z Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Krakowie wyróżnia trzy główne przyczyny trudnej sytuacji grupy 50+ na rynku pracy w Małopolsce. Po pierwsze wykształcenie i kwalifikacje niedostosowane do oczekiwań pracodawców.
– Na tle niektórych społeczeństw europejskich (Austria, Szwecja, Dania, Finlandia, Niemcy) niewielka część Polaków w wieku 55-64 lata – korzysta z jakichkolwiek form zdobywania wiedzy – tylko 16,2 proc. – komentuje Popielska.
– W Polsce tylko 20 proc. osób w grupie wiekowej 55-64 lata korzysta z Internetu – wobec 40 proc. w UE – dodaje. Barierą są finanse, brak dostępu do sprzętu, mała oferta kursów komputerowych dla osób 50+ i zbyt wysokie opłaty za Internet. Kolejną przyczyną jest zły stan zdrowia.
– Najczęstszym deklarowanym powodem dezaktywizacji zawodowej osób starszych jest zły stan zdrowia. W odniesieniu do osób 50+ stan zdrowia może okazać się determinantą wykonywania pracy w danym zawodzie bądź nie. Zgodnie z fazami życia człowieka wraz z wiekiem występuje większe ryzyko niepełnosprawności czy też zależności od osób trzecich (niesamodzielności) – podkreśla Anna Popielska. Do tego dochodzą stereotypy.
– Osoby często stają się niewolnikami swojego wieku i mitycznych ograniczeń, które rzekomo podążają za metryką. Błędnie twierdzą też, że zabierają pracę dobrze wykształconym młodym ludziom wchodzącym po raz pierwszy na rynek pracy – dodaje Popielska.
Zwolnienie przed emeryturą
Gdzie może zwrócić się po pomoc piędziesięcioparolatek, który stracił pracę? Przede wszystkim powinien zarejestrować się w powiatowym urzędzie pracy właściwym dla jego miejsca zamieszkania.
– Automatycznie zostaje objęty wsparciem oferowanym przez Urząd, a właściwie przez pośredników pracy czy też doradców zawodowych, którzy po przeprowadzonym indywidualnym wywiadzie i przygotowaniu tzw. IPD (Indywidualnego Planu Działania) szukają ofert pracy – mówi Anna Popielska z WUP. Jak podkreślają specjaliści, problem ze znalezieniem pracy dla starszych bezrobotnych nie musi wynikać tylko i wyłącznie z niechętnego podejścia pracodawców – niejednokrotnie większym problemem okazuje się brak ogłoszeń dopasowanych do kwalifikacji starających się o pracę.
– Nie jest tak, że bezrobotnym w wieku około emerytalnym proponowane są jedynie słabo płatne oferty np. na stanowisku ochroniarza – podkreśla Anna Popielska.
– Choć może się tak zdarzyć, ponieważ osoby te cechuje niski poziom wykształcenia – dodaje.
Potrzeba kształcenia
Według statystyk PUP na koniec 2009 r. w grupie wiekowej bezrobotnych 50+, aż 36 proc. ma co najwyżej wykształcenie podstawowe, a 33 proc. wykształcenie co najwyżej zasadnicze zawodowe. Tym samym na 10 bezrobotnych powyżej 50. roku życia, 7 osób posiada co najwyżej wykształcenie zasadnicze zawodowe podstawowe lub brak wykształcenia. Anna Popielska zauważa, że grupę 50+ charakteryzuje przeciętnie niższy poziom wykształcenia oraz mniejsza mobilność i elastyczność zawodowa.
– Dlatego w przypadku osób starszych istotne są działania doradcze, przyczyniające się do aktualizacji, podnoszenia i dostosowywania kwalifikacji do wymogów rynku pracy, włącznie z możliwością sprawdzenia ich w miejscu pracy (praktyki zawodowe, subsydiowane zatrudnienie) – podkreśla Anna Popielska.
– Warto również zaznaczyć, iż zaletą osób w tym wieku jest duże doświadczenie zawodowe oraz dyspozycyjność czasowa. Doświadczenie zawodowe osób w wieku 45/50+ powinno być ich atutem również dla podejmowania działalności na własny rachunek – dodaje.
Joanna Jałowiec
