Potwierdzanie kwalifikacji

System kształcenia zawodowego jest bardzo specyficzną gałęzią kształcenia w Polsce. Uczniowie liceów mają tylko jeden sposób na potwierdzenie poziomu swojej wiedzy – ogólnopolski egzamin zewnętrzny czyli maturę. Odmienna sytuacja panuje w szkolnictwie zawodowym. Potwierdzenie kwalifikacji jest możliwe za pomocą trzech różnych sposobów.

Edukacja na poziomie zawodowym wymaga współdziałania i zaangażowania różnych instytucji oświatowych oraz co bardzo istotne – pracodawców. Szkoły oraz rozmaite ośrodki dokształcania zawodowego odpowiadają za część teoretyczną nauki zawodu. Na pracodawcach, centrach kształcenia praktycznego, a także szkołach (warsztaty) leży obowiązek praktycznego przygotowania kandydatów.

Egzamin czeladniczy można zdawać przed komisją izby rzemieślniczej, przed okręgową komisją egzaminacyjną (do tego egzaminu podchodzą absolwenci szkoły zawodowej i technikum) oraz przed komisją powołaną przez kuratora (z tej opcji mogą skorzystać osoby pełnoletnie, które wykazują praktykę w zawodzie). Egzamin mistrzowski można zdawać albo przed komisją powołaną przez kuratora, albo izbę rzemieślniczą. Tytuł mistrza potwierdza poziom wiedzy i umiejętności w danym zawodzie oraz otwiera drogę do szkolenia pracowników.

Warto zostać mistrzem

Jak wygląda egzamin zdawany w izbie rzemieślniczej? Komisje sprawdzające wiedzę zdających powołują zarządy Izb Rzemieślniczych z województwa.

– W Krakowie działają w tym momencie 34 komisje egzaminujące w różnych zawodach. Kandydat przystępujący do egzaminu czeladniczego musi mieć na swoim koncie trzy lata praktyki, a do mistrzowskiego – sześć – wyjaśnia Lesław Kucharczyk, dyrektor Małopolskiej Izby Rzemiosła i Przedsiębiorczości.

Egzamin składa się z części teoretycznej i praktycznej. W czasie tego ostatniego etapu kandydat musi wykonać dwa zadania. Jego pracę obserwuje dwóch egzaminatorów. Po zaliczeniu części praktycznej ustalany jest termin egzaminu teoretycznego (składa się na niego test pisemny i egzamin ustny). W tej części egzaminu kandydat musi odpowiedzieć na pytania z zakresu technologii czy materiałoznawstwa. Egzamin jest oceniany w skali od 1 do 6. Czeladnicy otrzymują świadectwo, mistrzowie dyplom potwierdzający kwalifikacje.

– Jeżeli ktoś zda część praktyczną, a nie zaliczy części teoretycznej, poprawia tylko tę część egzaminu. W tym względzie przepisy zmieniły się na korzyść kandydata – mówi Lesław Kucharczyk.

– Egzamin praktyczny odbywa się zazwyczaj w miejscu pracy osoby starającej się o potwierdzenie kwalifikacji i zakładach rzemieślniczych członków komisji egzaminacyjnych – dodaje.

Dyplom ważny za granicą

Kto decyduje o kształcie egzaminów potwierdzających kwalifikacje? Na poziomie czeladniczym standardy opracowało Ministerstwo Edukacji Narodowej, na poziomie mistrzowskim Związek Rzemiosła Polskiego. Zaletą polskiego systemu potwierdzania kwalifikacji jest jego elastyczność.

W izbach rzemieślniczych egzaminy odbywają się w zależności od zgłoszeń, a czas oczekiwania na termin egzaminu nie może przekroczyć dwóch miesięcy od momentu złożenia dokumentów. Egzaminy dla absolwentów zasadniczych szkół zawodowych odbywają się w okresie pomiędzy zakończeniem zajęć dydaktycznych do zakończenia roku szkolnego, a w zależności od potrzeb mogą być przekładane na późniejszy termin. „Takie rozwiązanie jest przydatne dla osób z wolnego naboru, bo uwzględnia potrzeby i sytuację życiową kandydata – dokument kwalifikacyjny jest warunkiem uzyskania pracy, najczęściej w bliskim terminie. Sprawa ma szczególnie istotne znaczenie w procesie kształcenia ustawicznego i potrzeb indywidualnych ludzi wywołanych koniecznością zmiany zatrudnienia czy migracją zarobkową” – pisze Tomasz Wika w opracowaniu „Egzamin czeladniczy i mistrzowski jako sposoby potwierdzania kwalifikacji zawodowych”. Kwalifikacje zdobyte w czasie egzaminu można uwierzytelnić tak, by były wiążącym dokumentem dla pracodawców z krajów UE.

– Uwierzytelnienie egzaminu czeladniczego czy rzemieślniczego odbywa się w ten sposób, że dana osoba zgłasza takie zapotrzebowanie w Związku Rzemiosła Polskiego. Związek w porozumieniu z Izbą regionalną weryfikuje, czy wnioskujący przystąpił do egzaminu. Na koniec kwalifikacje potwierdza Ministerstwo Spraw Zagranicznych – wyjaśnia Lesław Kucharczyk. Jego zdaniem popularność szkół zawodowych nie spada.

– W całej Polsce dwa lata temu było 90 tys. szkół zawodowych, w zeszłym roku 93 tys., a w tej chwili już 95 tys. To minimalny wzrost, ale widać zainteresowanie tym typem wykształcenia – argumentuje.

Joanna Jałowiec

Potwierdzanie kwalifikacji w Małopolsce

- W 2009 r. do egzaminów czeladniczych i mistrzowskich w Małopolskiej Izbie Rzemiosła i Przedsiębiorczości
przystąpiło w 1330 osób.

- W latach 2006-2008 izby rzemieślnicze przeprowadziły egzaminy czeladnicze w 49 zawodach.

- W latach 2006-2009 Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Krakowie przeprowadziła egzaminy zawodowe
w 127 zawodach.

- Zdawalność egzaminu mistrzowskiego i czeladniczego utrzymuje się na bardzo wysokim, 90-procentowym
poziomie.

Źródło: „Nauka zawodu w małopolskich szkołach 2009”, Małopolskie Obserwatorium Rynku Pracy i Edukacji
przy WUP w Krakowie.

Redakcja